GELENEKSEL SİSTEM İLE MANGAL KÖMÜRÜ İMALATI

Hüseyin Akarçeşme

huseyin@sadabadhaber.com

Ülkemizde tarihsel olarak geriye doğru mangal kömürü imalatına bir göz attığımızda Rumeli (Trakya Bölgesi) ön plana çıkıyor. İstranca ormanları bölgesinde bu işlemler yoğun bir şekilde geçmişten günümüze kadar sürdürülüyor. Ormanda zemini düzleştirilmiş ve kurutulmuş bir alanda odunlar (1,5-2 m boyunda) yerden yukarı doğru piramit şeklinde istif ediliyor. Mangal kömürü yapımı için büyük bir titizlikle yığılan bu odunlar topluluğuna TORLUK adı veriliyor. Trakya’da bu işi çoğunlukla Roman vatandaşlarımız üstlenmiş durumda. 10-15 günlük bir yanma söz konusu. Bu süre zarfında torluğun gece, gündüz demeden kontrol altında tutulması gerek.Bir bebeğe bakar gibi ihtimam gösterilmesi gerekiyor. Eğer yanma sırasında torluğun üzerindeki toprak, saman karışımı olan koruyucu kaplama da bir delik açılırsa az oksijenli yanma işi (yavaş yavaş yanma) çok oksijenli normal yanmaya dönüşür Siz de kömür yerine kül imal etmiş olursunuz.

Torlukta kullanılan odunlar çok kalın olmamalıdır. Kalın odundan sert kömür çıkmaz. Kaliteli kömür elde etmek için ince ve yaş odunlar tercih edilmelidir.Yaş odundan elde edilen kömürleri elinizle birbirine vurduğunuzda metal sesine benzeyen bir ses çıkarır. Yani kömür sert, sağlam ve dayanıklıdır. Yanarken uzun ömürlü olarak yanar. Kuru odundan yapılanı ise koftur ve yumuşaktır. Haliyle randımanı da yetersiz olmaktadır.

Ayrıca torlukta iyi kömür elde etmek için torluğun etrafını daire şeklinde bir yüksek duvar gibi naylon branda benzeri malzemelerle kapatmak gerekmektedir.Bu iş rüzgara karşı bir önlemdir.Fazla rüzgarlı zamanlara denk gelen kömür yakma işinin randımanı düşer. Hem kalite iyi olmaz hem de elde edilecek ürünün tonaj yüzdesi düşer. Trakyalı üretici kışın havanın dona dönüştüğü, soğuk havaları çok sever.Bu gibi havalarda rüzgarda yoktur. Bu büyük bir avantajdır. Çok Soğuk havalarda kömürün (torluğun)daha sağlıklı yandığı düşünülür. Sonuç olarak bu hava koşullarında üretilen kömür sert olur, yani kalitesiz çıkmaz.

Ortalama olarak 5-6ton odundan 1 ton mangal kömürü elde edilir. Bu oran odunun yaşlığı ve kuruluğu ile orantılı olarak değişiklik gösterilebilir. Ancak ortalama %20 lik bir sonuç vardır diyebiliriz. Mangal kömürü imalatı için en makbul ağaçlar meşe, gürgen, kocayemiş, pırnal, dişbudak, üvez gibi sert ağaçlardır.Yumuşak ağaçlar tercih edilmez. Örneğin kavak, söğüt,ıhlamur, çam, çitlembik gibi yumuşak odunlar tercih edilmez.Trakyalı torluk ustaları son yıllarda torluk yapmak için ve oradaki insanları eğitmek için Gürcistan, Kırım, Ukrayna, Azerbaycan gibi ülkelere gidiyorlar. Yani hizmet ihracatı oluyor bu çalışmaları. Çatalca’nın köylerine(Istranca ormanları) yolunuz düştüğünde yol kenarlarında torluklar göreceksiniz. Arabanızdan inip biraz vakit ayırarak incelemenizi tavsiye ederim. Öğrenilecek çok şey vardır ailece çalışan bu insanların torluklarında…

Ayrıca kazan sistemi denilen şekilde de üretimler vardır. Metalden yapılmış yanma ünitelerin içinde gerçekleştirilen kömürleştirme sistemi. Ancak kalitesi torluk kömürü kadar iyi değildir. Ama üretici için verim yüksektir.Zira %20 yerine %30-35 verim alırsınız. Ama söylediğim gibi kalitesi düşük olur. Torlukta ki gibi %100 kömürleşmede gerçekleşmez. Bukömürler mangalda yanma sırasında duman yapabilir. Haliyle özgül ağırlığı da yüksek olur.

MARSIK NEDİRİN TAM CEVABI:

Mangal kömürü imalatında torlukta ki odunların yanması sırasında kenarda, köşede kaldığı için tamamen kömürleşmemiş parçalardır. Görüntüsü kömüre benzer ama kısmen odundur. Çok dikkatli bakılmazsa, sert bir yere vurmadıkça kömür olmadığı da anlaşılmaz. Gözünüzden kaçırıp, kontrol etmeden mangala koyup yakmaya çalışırsanız müthiş bir alev ve duman yapar. Dolayısıyla mangal keyfinizde zehir olur.

MECAZİ ANLAMDA MARSIK: Marsık kelimesini bilhassa Rumeli insanları mecazi anlamda da kullanır. Şöyle ki; sevimsiz, şekilsiz, elinden bir şey gelmeyen manasında çok siyah tenli insanlara <> şeklinde mizahi anlamda sıfatlandırma yaparlar.

Hüseyin AKARÇEŞME